معرفی خبرنامهٔ امیرکبیر
خبرنامهٔ امیرکبیر یک رسانهٔ دانشجویی مستقل است که در اواخر دههٔ ۱۳۷۰ در دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلیتکنیک تهران) تأسیس شد. این مجموعه فعالیت خود را با نام AKU-News بهعنوان نشریهٔ چاپی انجمن اسلامی دانشجویان آغاز کرد و از حمایت فعالان دانشگاهی و اتحادیهٔ سراسری دانشجویان، یعنی دفتر تحکیم وحدت، برخوردار بود.
در تیرماه ۱۳۷۸ و همزمان با اعتراضات سراسری دانشجویان پس از حملهٔ نیروهای امنیتی به خوابگاههای دانشگاه تهران، این نشریه از یک بولتن دانشگاهی به تریبونی ملی برای جنبش دانشجویی ایران تبدیل شد. از آن زمان، خبرنامهٔ امیرکبیر عملاً بهعنوان یک ارگان رسانهای غیررسمی، دانشگاههای سراسر کشور را به یکدیگر متصل کرده و به پوشش موضوعاتی چون حقوق دانشجویان، آزادیهای آکادمیک و اعتراضات دانشگاهی پرداخته است.
سرکوب و فعالیتهای زیرزمینی
در بیش از یک دهه فعالیت مستمر، خبرنامهٔ امیرکبیر به یکی از مهمترین صداهای مستقل دانشگاهی بدل شد؛ اما همواره با فشار و سرکوب گستردهٔ حکومتی مواجه بود. در سال ۱۳۸۵، نیروهای امنیتی یکی از دبیران آن را بازداشت و دفتر انجمن دانشجویی (محل نگهداری آرشیو نشریه) را تخریب کردند.
پس از انتخابات مناقشهبرانگیز ریاستجمهوری ۱۳۸۸، دفتر تحکیم وحدت منحل و خبرنامهٔ امیرکبیر غیرقانونی اعلام شد. وبسایت آن پیش از انتخابات توسط نهادهای سانسور دولتی فیلتر شد و در جریان موج بازداشتها، دهها دانشجوی خبرنگار به زندان زندان اوین منتقل شدند. این فشارها باعث شد فعالیت خبرنامه برای چند سال بهصورت زیرزمینی ادامه یابد و بین سالهای ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۴ بهشدت محدود شود، در شرایطی که کنشگران دانشجویی با خطرات جدی مواجه بودند.
احیای دیجیتال و گسترش اینترنتی
از میانهٔ دههٔ ۱۳۹۰، نسل جدیدی از روزنامهنگاران دانشجویی با بهرهگیری از فناوریهای نوین، خبرنامه را احیا کردند. حوالی سال ۱۳۹۴، فعالیت آنلاین آن از سر گرفته شد و کانالهای ارتباطی امن در شبکههای اجتماعی — بهویژه تلگرام و همچنین اینستاگرام و توییتر — ایجاد گردید.
این احیای دیجیتال امکان همکاری یک شبکهٔ غیرمتمرکز از نویسندگان و گزارشگران داخل کشور و در تبعید را فراهم کرد، بیآنکه هویت آنان در معرض خطر قرار گیرد. خبرنامهٔ امیرکبیر از نخستین رسانههای دانشجویی ایرانی بود که بهطور کامل به بستر اینترنت مهاجرت کرد و حتی در شرایط سانسور مستمر، جایگاه پیشرو خود را بازیابی نمود. در سالهای اخیر، این رسانه با جذب مخاطبان گسترده در شبکههای اجتماعی، دامنهٔ تأثیر خود را فراتر از محیط دانشگاه گسترش داده است.
پوشش خیزشها و اعتراضات سالهای اخیر
با تحول فضای سیاسی ایران، خبرنامهٔ امیرکبیر نقشی فعال در مستندسازی کنشگری دانشجویان ایفا کرده است. در جریان خیزش سراسری «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱، این رسانه پوشش اعتراضات دانشگاهی را تشدید کرد، گزارشهای میدانی از بازداشت دانشجویان منتشر ساخت و اسناد محرمانهای دربارهٔ سرکوب دانشگاهی افشا نمود.
در سال ۲۰۲۳، خبرنامه فهرست ۲٬۸۴۳ دانشجویی را که هدف نهادهای امنیتی قرار گرفته بودند منتشر کرد؛ اطلاعاتی که بعدها در گزارشهای حقیقتیاب سازمان ملل نیز مورد استناد قرار گرفت. گزارشهای این رسانه دربارهٔ حقوق جنسیتی و آموزشی — که در تلگرام صدها هزار بازدید داشت — ابعاد پنهان نقض حقوق دانشجویان را آشکار ساخت.
در نوامبر ۲۰۲۴، گزارش اختصاصی خبرنامه دربارهٔ اعتراض دانشگاهی آهو دریایی — در واکنش به اجرای اجباری حجاب — بازتاب گستردهای در رسانههای بینالمللی از جمله فاکسنیوز، سیانان، ایندیپندنت، گاردین و فرانس۲۴ یافت و این کنش اعتراضی را به تیتر رسانههای جهانی تبدیل کرد؛ نمونهای از تأثیر روزنامهنگاری میدانی این مجموعه بر روایت بینالمللی دربارهٔ حقوق دانشجویان در ایران.
در اوایل سال ۲۰۲۵، پس از قتل یک دانشجوی ۱۹ سالهٔ دانشگاه تهران به نام امیرمحمد خالقی در محوطهٔ دانشگاه، خبرنامهٔ امیرکبیر بازتابدهندهٔ مطالبات دانشجویان برای عدالت بود. این رسانه با انتشار ویدئوهای تحصنهای خوابگاهی و پوشش شعارها و بیانیههای اعتراضی، نقش مهمی در جلب توجه افکار عمومی داخلی و بینالمللی ایفا کرد.
تأثیرگذاری و جایگاه بینالمللی
در نتیجهٔ این فعالیتها، خبرنامهٔ امیرکبیر بهعنوان صدایی معتبر در حوزهٔ حقوق دانشجویان و آزادی مطبوعات، در سطح جهانی شناخته شده است. گزارشها و تصاویر آن بهطور مستمر در رسانههای بینالمللی بازنشر میشود و در اسناد حقوق بشری سازمان ملل مورد استناد قرار گرفته است.
در سال ۲۰۲۵، این تأثیرگذاری با دریافت جایزهٔ صلح آخن (آلمان) مورد تقدیر قرار گرفت؛ جایزهای که به «یک پلتفرم رسانهای دانشجویی در ایران که اعتراضات را به هم متصل و سرکوب را مستندسازی میکند» اعطا شد. این مسیر نشان میدهد رسانهای که از یک دانشگاه فنی در تهران آغاز شد، چگونه به یکی از ارکان جنبش دانشجویی ایران و مدافع ارزشهای دموکراسی و حقوق بشر در شرایط فشار اقتدارگرایانه تبدیل شده است.